woensdag 24 november 2010

Last minute moderne kunst

Hoewel hij het vanuit zijn kamerraam kan zien liggen en Ka het allang heeft bezocht, was Co er na drie maanden Rome nog steeds niet geweest: de Galleria Nazionale d'Arte Moderna. Ondanks zijn voorkeur voor de Romeinse oudheid knaagde dat toch een beetje. Een bezoek uit Deventer van Beuk en Jol was een goede aanleiding om hierin verandering te brengen, voordat Co weer naar huis gaat.
De Galleria Nazionale is een statig oud museum, vol met mierzoete en vaak kitscherige negentiende eeuwse Italiaanse romantiek...
... erfenissen uit voorbije (politieke) tijden .... ... maar gelukkig ook boeiende werken uit de laatste vijftig jaar, met uiteraard veel aandacht voor het werk van Italiaanse kunstenaars zodat er voor Co, Beuk en Jol veel nieuws te zien was. Een minpuntje was een experiment met 'geluidservaringen' bij kunst, waardoor horen en zien je in sommige zalen verging. Niet geslaagd, zeker niet toen aan het einde bleek dat het eigenlijk een ordinaire verkoopshow was van een audioboer.
Maar, al met al, een scala aan positieve kunstervaringen die uiteraard met een goed glas weggespoeld diende te worden.


Romeinse wijsheden (LXXXII)


Nemo sine vitio est
Niemand is zonder fouten
(Seneca Maior)

dinsdag 23 november 2010

Op expeditie in een piramide

Misschien een onverwacht begin van een blogje vanuit Rome, maar echt waar: Co is vandaag in een piramide geweest. Geen Egyptische piramide, maar de Romeinse piramide van Cestius. Marike wilde voor haar archeologische onderzoek graag een keer in dit bijzondere bouwwerk kijken en Co wist zich mee naar binnen te wurmen als onderzoeksassistent. Dit blogje is dan ook een coproductie, met foto's van Marike en Co. De fraaie piramidefoto hierboven is van Marike.
Dat er een piramide is in Rome is geen geheim. Er is zelfs een metrostation genoemd naar de dertig meter hoge kolos, die opvallend gelegen is aan de drukke Piazzale Ostiense. Maar een bezoekje brengen aan de piramide is normaal niet mogelijk. Pas na twee maanden wachten kreeg Marike toestemming om het gebouw van binnen te bekijken. Na lang wachten bij een klein poortje dook vanuit het niets een custode op, die het tweekoppige onderzoeksteam vanuit de drukke buitenwereld meevoerde naar een verstild pleintje, waar de ingang van de piramide is (alle foto's zijn aanklikbaar om ze groter te maken).


Co and Marike and the secret of the Roman pyramid had ook een goede titel voor deze blog kunnen zijn, want vanaf dat moment kreeg deze trip echt de beleving van een avonturenroman. Zoals het in avonturenfilms gaat, moest er eerst door een donkere gang geklauterd worden om uiteindelijk in de verlichte grafkelder uit te komen. Deze was mooi versierd met muurschilderingen vol engelachtige figuren en bloemranken, die er na ruim 2000 jaar nog erg goed uitzagen. Ook was er graffiti in de tombe, aangebracht door bezoekers in de zeventiende eeuw.

Om het Indiana Co-gevoel helemaal af te maken, was er ook nog een echte schatroverstunnel in de piramide! Deze tunnel is vermoedelijk al in de middeleeuwen gemaakt om de grafkamer leeg te kunnen stelen. Het onderzoeksteam heeft uiteraard ook deze tunnel beklommen. Het uithakken ervan moet een heidens karwei zijn geweest, want de piramide bestaat uit massief en keihard Romeins beton, niet uit mudbricks of kalksteen zoals in Egypte. Ondanks zijn vorm is de piramide van Cestius namelijk een typisch Romeins gebouw, rond 15 voor Christus van Romeinse materialen gemaakt als graftombe voor een Romeinse senator.

Na de tocht door de piramide bezochten Marike en Co de Cimetero Acattolico, omdat van hieruit een goed overzicht te krijgen is van de piramide en omliggende bouwresten. Uiteraard is deze gelegenheid meteen aangegrepen om een bezoek te brengen aan de beroemdste 'bewoners' van de begraafplaats, de Engelse romantische dichters Keats en Shelley. Daarnaast kon Co het niet laten om eer te bewijzen aan Karl Julius Beloch, de man die er veel aan bij heeft gedragen dat Co de afgelopen drie maanden in Rome mocht doorbrengen. Niet gek, voor iemand die al tachtig jaar dood is.

Ook buiten de beroemdheden om is de niet-katholieke begraafplaats zeer de moeite waard en erg fotogeniek. Het staat vol met engelen en andere vormen van versteend en verbronsd verdriet. De begraafplaats is ook nog steeds in gebruik, zo blijkt uit de niet-katholieke, maar verder o zo Italiaanse ode aan een hoogbejaarde Mama door haar zonen. Kijk voor meer foto's van de begraafplaats op de blog van Harmjob. Een kleine verrassing was dat er achter nog een tweede begraafplaats ligt: de British War Cemetary in Rome, met zijn grasveld en rechte rijen stenen een volslagen tegenstelling met de Victoriaanse wirwar van de Cimetero Acattolico.



Een 2000 jaar oude terril van aardewerk

Bij de uitgang van de Cimitero Acattolico zag Co plots een bekend silhouet. De kale heuvel op een plek zonder hoogteverschil, het kruis bovenop, de rommelige industriële bouwsels er om heen: onmiskenbaar een terril. Maar in Rome zijn geen kolenmijnen en de heuvel is niet zwart... Wat kon het zijn? Indachtig de goede ervaringen met eerdere terrils besloot Co een kijkje te gaan nemen. Hij kwam er al snel achter dat dit de oudst bewaarde vuilnisbelt van Rome is: de Monte Testaccio. Een heuvel van meer dan 35 meter hoog die volledig bestaat uit de scherven van miljoenen en miljoenen amforae die daar 1700 tot 2000 jaar geleden is gestort, tijdens de hoogtijdagen van het oude Rome.Op de heuvel zelf kon Co helaas niet komen: rondom zijn er huizen tegenaan gebouwd en de enige toegang zat stevig op slot. Maar ook een ommetje er om heen was een fascinerend gebeuren. Ondanks zijn hoge ouderdom lijkt de schervenberg van dichtbij nog steeds op terrils in België en Duitsland. Hetzelfde schurftige-honden-uiterlijk van armoedige boompjes en struiken die wanhopig in leven proberen te blijven op het menselijke afval. Hetzelfde soort armoedige buurtjes rondom de aardverschuivingsgevoelige heuvel. Maar aan de andere kant ook totaal anders; een oranje ondergrond die alleen maar bestaat uit scherven en nog eens scherven, ooit stuk voor stuk amfora die met zorg gemaakt waren door nijvere ambachtslieden in alle hoeken van het Romeinse rijk. De Monte Testaccio is niet alleen een afvalheuvel, het is ook één van de grootste grotendeels ontongonnen archeologische vindplaatsen ter wereld.
Een afvalheuvel annex archeologische vindplaats met een hele eigen schoonheid, zeker als na een kort buitje opeens de zon doorbreekt en de schervenberg in een oranje gloed wordt gezet.

Romeinse wijsheden (LXXXI)


Gaudeamus igitur, (iuvenus dum sumus)
Laat ons dan vrolijk wezen, (zolang we jong zijn)
(Begin van oud studentenlied)

maandag 22 november 2010

Happy end in de keuken

Kijk eens wat een blijde gezichten in de keuken van het instituut. Eindelijk hangt hij: de nieuwe afzuigkap. Begin september, bij de aankomst van Co in Rome was al aangekondigd dat de verbouwing van de keuken bijna klaar was...., alleen de afzuigkap moest nog opgehangen worden. En vandaag, twee maanden, twee weken en vijf dagen later, is dat dan ook gebeurd. En zo blijkt maar weer dat alles met een happy end afgerond kan worden, zelfs een Italiaanse verbouwing.

Romeinse wijsheden (LXXX)


Qui tacet, consentit
Wie zwijgt, stemt toe

zondag 21 november 2010

Romeinse wijsheden (LXXIX)


Altissima quaeque flumina minimo sono labi
De diepste rivieren stromen met het minste geluid
(stille wateren hebben diepe gronden)

Pantheon in de regen

Het Pantheon is veruit Co's favoriete oude gebouw in Rome. Het is niet alleen de best bewaard gebleven Romeinse tempel uit de oudheid, het is vooral het interieur dat Co raakt: van binnen is het een perfecte sfeer: een koepel die even hoog als breed is.
Hoewel het in Rome stikt van de koepels (elke kerk, van de Sint Pieter tot de kleinste kapel lijkt een koepel te hebben) heeft het Pantheon iets dat het ver boven de anderen uit laat stijgen: de koepel is niet aan de bovenzijde afgesloten, maar eindigt in een volmaakt ronde opening. Het effect van dit open gat is dat je rechtstreeks de hemel in lijkt te kijken. Je ziet de wolken langzeilen, de vogels overvliegen en de zon in een brede baan binnenvallen. Heel bijzonder was het gisteravond, toen het regende tijdens een bezoek aan het Pantheon. Dat geeft in een gebouw met zo'n groot gat in het dak een heel bijzonder effect:

zaterdag 20 november 2010

Romeinse wijsheden (LXXVIII)


Amoto quaeramus seria ludo
Laten we scherts terzijde laten en ons met ernstige dingen bezighouden.
(Alle gekheid op een stokje)
(Horatius)

vrijdag 19 november 2010

Knutselen aan antieke beelden

In Italië is een nieuwe rel ontstaan rond Berlusconi. Deze keer niet over zijn vele escapades, maar over het feit dat hij twee antieke beelden heeft laten verbouwen. De Italiaanse premier had de beelden van Mars en Venus geleend van een museum voor zijn werkpaleis, maar kon het niet aanzien dat Mars het zonder penis moest doen en Venus zonder armen. Dus die werden er weer aangezet, a raison van 70.000 euro. En nog op een slechte manier ook. Berlusconi gedraagt zich hiermee weer eens als een renaissance-vorst. Niet alleen omdat hij denkt dat voor hem alles geoorloofd is, maar ook omdat hij net als zijn adelijke voorgangers een bloedhekel heeft aan incomplete standbeelden.
In de renaissance hadden ze daar een simpele oplossing voor: heb je aan half beeld? Plak er dan onderdelen aan van andere beelden die je gevonden hebt en laat de plaatselijke kunstenaar de ontbrekende delen maken. Soms werkte het, maar in de Capitolijnse musea zag Co afgelopen week ook enkele gruwelijke mislukkingen, zoals dit standbeeld hierboven. Hier werd het hoofd van een wat nuffige oudere dame-met-biedermeierkapsel geplakt op een Venus-lichaam. Het is een soort naakte tante Sidonia geworden (en dat wil je niet zien).
Of neem deze man. De opgravers vonden alleen de torso en de benen van wat eigenlijk een kopie is van de discuswerper. De eigenaar wilde iets stoers en besloot er zelf wat armen voor te laten maken, zodat het beeld nu als de stervende soldaat bekend staat. De arme discuswerper lijkt al 400 jaar naar zijn stompje zwaard te kijken met de verbaasde blik van iemand die zich afvraagt waar zijn discus toch gebleven is.
Het is om dit soort blunders te voorkomen dat het in Italië wettelijke geregeld is dat antieke beelden niet 'aangevuld' mogen worden met nieuwe lichaamsdelen. Maar dat geldt natuurlijk niet voor Berlusconi. Tenslotte staat de vorst boven de wet, dat wisten de Romeinen al.

Guur postpakketje

Gisteren kreeg Co onverwacht een postpakketje van het Olsterstel (nou ja, onverwacht... Ka zat al een week hints te geven dat het er aankwam).
Uit de begeleidende brief bleek dat het Olsterstel zich ernstig zorgen maakt over de cultuurschok (of beter gezegd, de natuurschok) die Co te wachten staat als hij over twee weken weer terug in Nederland komt: onder het motto 'Het is hier Koud Brrrrrrr' werd in grauwe tinten het gure Hollandse novemberweer geschetst. Iets wat Co in Rome volledig ontwend is, omdat het daar nog steeds voelt als begin september.
Gelukkig had het Olsterstel een patente remedie in gedachten, in de vorm van een speciaal guur-Nederlands-weer reïntegratievoorbereidingspakketje (Scrabble, eat your hart out). Terwijl Ka via de Skype meekeek en foto's maakte, pakte Co het pakketje vol verwachting uit. Hij vond pepernoten en marsepein voor de decembervoorbereidingen....
... en een ingepakt cadeautje dat hem de ultieme gure winterweervoorbereiding moest geven. Vol verwachting pakte Co het uit en daar was het....
Een WINTERKONINKJE! Vorig jaar nog laten staan tussen de kerstprullaria, maar dit jaar echt in huis. U zult begrijpen, Co is helemaal verguld met deze bijzondere aanwinst, die een beetje guur Hollands winterweer in Rome brengt.
Dankzij de goede steun van het Olsterstel verwacht Co zich weer makkelijker aan te kunnen passen aan het Hollandse klimaat. En anders kun je met zo'n winterkoninkje nog altijd hele flauwe dingen doen voor de Skype-camera, zo heeft Ka al gemerkt...

Romeinse wijsheden (LXXVII)


Deliberandum est saepe, statuendum est semel
Men moet vaak overleggen, maar slechts eenmaal beslissen
(Publilius Syrius, Sententiae 132)

donderdag 18 november 2010

Het graf van de apostel Petrus

Vanmorgen bracht Co samen met een aantal instituutsgenoten een bijzonder bezoek aan het Vaticaan. Deze keer niet voor de Poste Vaticane of voor de pauselijke zege, maar iets fundamentelers: de bestaansreden van het Vactiaan zelf, het graf van de apostel Petrus.
De man waarop Christus volgens de bijbel zijn kerk bouwde werd begraven op een Romeinse begraafplaats op de Vaticaanse heuvel, vlakbij de plek waar hij gekruisigd werd (ondersteboven, omdat hij het zich niet waardig achtte om op dezelfde manier als Christus te sterven). Die begraafplaats bestaat nog steeds, diep onder de Sint Pieterskerk die bovenop het graf gebouwd is. Begin jaren veertig (!) werd een deel van deze Romeinse begraafplaats uitgegraven. Het is te bezoeken, maar je mag er beslist geen foto's maken, vandaar dat dit blogje uit internet afbeeldingen bestaat.


De begraafplaats bestaat uit een serie hele mooie en goed bewaarde Romeinse graftombes, waar je in een sneltreinvaart doorheen wordt gejaagd. Tenslotte zijn die tombes in de ogen van de kerk niet zo relevant. Veel belangrijker is het eenvoudige graf van de apostel-martelaar en de monumenten die er later bovenop zijn gebouwd. Helemaal zeker dat hij er ligt is het overigens nog steeds niet: bij het open van het graf bleek het tot ieders verbazing leeg te zijn. Pas jaren later werd een kist met beenderen ontdekt in een muur van het eerste monumentje dat bovenop het graf werd gebouwd. Van deze beenderen wordt nu aangenomen dat ze van Sint Petrus zijn. Ze zijn in 1968 na onderzoek herbegraven en nog steeds te zien in de tombe.


Die tombe is overigens een wirwar van bouwresten, zoals hierboven is te zien. Petrus werd oorspronkelijk in een simpel gat in de grond begraven (A). Daar werd ongeveer een eeuw later een simpel monumentje op gebouwd (B), dat al snel werd voorzien van een stevige steunmuur (C). In deze muur, die onder de christelijke grafiti zit, liggen de botten begraven. Rond 320 werd het complex in z'n geheel ingemetseld in rode steen (D), toen de eerste Sint Pieterskerk werd gebouwd in opdracht van keizer Constantijn. Omdat latere pauzen hun de mis direct boven het graf wilde houden, werd het koor later verhoogd en verrezen er diverse altaren (E). Ook die zijn tegenwoordig niet meer te zien: ze liggen nu diep begraven onder het huidige hoofdaltaar van de Sint Pieter.


Na ongeveer een uur stonden Co en de instituutsgenoten weer buiten. Terwijl de instituutsgenoten achteraf vooral mopperden dat ze onvoldoende tijd hadden gehad om alle Romeinse tombes, wandschilderingen en sarcofagen te bekijken, bekroop Co een gevoel van diepe droevenis. Hij had sterk het gevoel getuige te zijn geweest van een lange, ononderbroken kerkelijke traditie. Een traditie waar hij zelf niet meer in past en die hij veel liever had gegund aan zijn meer religieus aangelegde familieleden, dan aan de snobbistische academici waarmee hij nu naar het graf was afgedaald.



Helaas kan Co niet op korte termijn voor iedereen kaartjes regelen, maar een bezoek aan de Romeinse necropool en het graf van Petrus is wel
virtueel te maken, via deze link. Overigens is deze virtuele toer dan wel weer zo fout-Italiaans dat het eerder op de lachspieren werkt dan de religieuze beleving bevorderd.

Romeinse wijsheden (LXXVI)


Eventus docebit
De afloop zal het leren
(Livius)

Tja ... (2)