Scala Santa

Op één van zijn laatste dagen in Rome bezocht Co een bijzonder heiligdom: de Scala Santa. Een heilige trap, waarover elke dag honderden pelgrims gebeden zeggend op hun knieën naar boven kruipen. Het is dan ook niet zomaar een trap: het is de trap uit het paleis van Pontius Pilatus, waar Jezus in zijn laatste dagen overheen liep. De trap is in de vierde eeuw door heilige en reliekenjager Helena uit het paleis gesloopt en naar Rome gebracht.

In Rome werd het bestijgen van de heilige trap zo populair, dat er maatregelen genomen moesten worden om de trap tegen slijtage te beschermen. Daarom is hij later afgedekt met hout, met sleuven waardoor nog iets van de originele trap te zien is. Door speciale koperen kijkgaatjes zijn de plekken te zien waar bloedspetters van Christus zouden zijn achtergebleven op de trap.

Tegenwoordig is het geknield beklimmen van de trap een doel op zich, maar vroeger ging het vooral om het bereiken van het zogeheten Sancta Sanctorum, de plek waar de heiligste relieken van het christendom bewaard werden. Enkele van die relieken zijn hier nog steeds te zien: zoals een stuk van de tafel van het laatste avondmaal en een Archeiropoieta of niet door mensenhanden geschilderd icoon van Christus.

De Scala Santa wordt geflankeerd door twee beelden met Jezus en de boosdoeners uit het passieverhaal. Links uiteraard Pontius Pilatus zelf, rechts Judas die Christus met een kus verraadt.

Bijna heilig

Officieel is hij het nog niet, maar alles in Rome wijst er op dat de vorige paus, Johannes Paulus II, binnen niet al te lange tijd heilig zal worden verklaard. De benodigde ceremonies zijn al gestart. En overal in Rome zijn de signalen te zien dat het niet lang meer gaat duren. In de kerk San Sebastiano aan de Via Appia hangt hij al als een echte heilige aan de muur, samen met de reeds zalig verklaarde Moeder Theresa.

En in een andere kerk, de San Rocco, hangt hij ook. Samen met zijn voorganger Paulus VI blijmoedig bezig om de Heilige Maagd te aanbidden.

Geen wonder dat de souvenirhandelaren in Rome al grif inspelen op de heilige-in-spé. Beeldjes met de vorige paus zijn ruim voorhanden. En het aantal posters, kaarten en andere parafernalia van wijlen Karol Wojtyla overtreft ruim dat van de huidige paus.

Geen wonder dat er alvast levensgrote beelden in de verkoop worden gedaan. De Romeinse heiligenhandelaren verwachten natuurlijk een stormloop als de knoop eenmaal is doorgehakt door het Vaticaan.

Het graf van de apostel Petrus

Vanmorgen bracht Co samen met een aantal instituutsgenoten een bijzonder bezoek aan het Vaticaan. Deze keer niet voor de Poste Vaticane of voor de pauselijke zege, maar iets fundamentelers: de bestaansreden van het Vactiaan zelf, het graf van de apostel Petrus.

De man waarop Christus volgens de bijbel zijn kerk bouwde werd begraven op een Romeinse begraafplaats op de Vaticaanse heuvel, vlakbij de plek waar hij gekruisigd werd (ondersteboven, omdat hij het zich niet waardig achtte om op dezelfde manier als Christus te sterven). Die begraafplaats bestaat nog steeds, diep onder de Sint Pieterskerk die bovenop het graf gebouwd is. Begin jaren veertig (!) werd een deel van deze Romeinse begraafplaats uitgegraven. Het is te bezoeken, maar je mag er beslist geen foto's maken, vandaar dat dit blogje uit internet afbeeldingen bestaat.

De begraafplaats bestaat uit een serie hele mooie en goed bewaarde Romeinse graftombes, waar je in een sneltreinvaart doorheen wordt gejaagd. Tenslotte zijn die tombes in de ogen van de kerk niet zo relevant. Veel belangrijker is het eenvoudige graf van de apostel-martelaar en de monumenten die er later bovenop zijn gebouwd. Helemaal zeker dat hij er ligt is het overigens nog steeds niet: bij het open van het graf bleek het tot ieders verbazing leeg te zijn. Pas jaren later werd een kist met beenderen ontdekt in een muur van het eerste monumentje dat bovenop het graf werd gebouwd. Van deze beenderen wordt nu aangenomen dat ze van Sint Petrus zijn. Ze zijn in 1968 na onderzoek herbegraven en nog steeds te zien in de tombe.

Die tombe is overigens een wirwar van bouwresten, zoals hierboven is te zien. Petrus werd oorspronkelijk in een simpel gat in de grond begraven (A). Daar werd ongeveer een eeuw later een simpel monumentje op gebouwd (B), dat al snel werd voorzien van een stevige steunmuur (C). In deze muur, die onder de christelijke grafiti zit, liggen de botten begraven. Rond 320 werd het complex in z'n geheel ingemetseld in rode steen (D), toen de eerste Sint Pieterskerk werd gebouwd in opdracht van keizer Constantijn. Omdat latere pauzen hun de mis direct boven het graf wilde houden, werd het koor later verhoogd en verrezen er diverse altaren (E). Ook die zijn tegenwoordig niet meer te zien: ze liggen nu diep begraven onder het huidige hoofdaltaar van de Sint Pieter.

Na ongeveer een uur stonden Co en de instituutsgenoten weer buiten. Terwijl de instituutsgenoten achteraf vooral mopperden dat ze onvoldoende tijd hadden gehad om alle Romeinse tombes, wandschilderingen en sarcofagen te bekijken, bekroop Co een gevoel van diepe droevenis. Hij had sterk het gevoel getuige te zijn geweest van een lange, ononderbroken kerkelijke traditie. Een traditie waar hij zelf niet meer in past en die hij veel liever had gegund aan zijn meer religieus aangelegde familieleden, dan aan de snobbistische academici waarmee hij nu naar het graf was afgedaald.

Helaas kan Co niet op korte termijn voor iedereen kaartjes regelen, maar een bezoek aan de Romeinse necropool en het graf van Petrus is wel virtueel te maken, via deze link. Overigens is deze virtuele toer dan wel weer zo fout-Italiaans dat het eerder op de lachspieren werkt dan de religieuze beleving bevorderd.

In katholieke sferen

Eerst naar de Nederlandse kerk en dan de zegen van de paus ontvangen op het Sint Pietersplein. Hoeveel Nederlandse katholieken zullen er niet zijn die warme herinneringen hebben aan zo'n zondagochtendje in Rome? Co maakte het twee weken geleden mee, samen met zijn pa en ma en tante Nel. Het begon al goed met de Nederlandse mis in de Friezenkerk. De kerk was afgeladen vol (Volgens Vaticaan- en Italiaanse taal-kenner Lidy Peters zit de best lopende Nederlandse parochie in Rome). En drie pastores achter het altaar bedienden de feestelijk gestemde kerkbezoekers. Het geheel had een knusse, ouderwetse katholieke sfeer die passend werd afgesloten met het Nederlandse én het Friese volkslied.

Na de mis haastte iedereen zich naar buiten om op tijd op het Sint Pietersplein te zijn voor de zegen. Het plein stroomde vol en na een paar minuten gespannen afwachting, was daar het grote moment: de Paus! (zie gele cirkel). Weliswaar piepklein, maar toch een bijzonder moment voor Co's pap, mam en tante Nel om de kerkvader in het echt te zien.

Na de zegen hebben we nog een hele tijd staan kijken bij de 'kermis'. Elke zondag trekt de pauselijke zegen gelovigen en groepen uit de hele wereld. En het is boeiend om te zien hoe iedereen op zijn of haar wijze het geloof beleeft. Met de klok mee een paar voorbeelden: het blijmoedige duo Frater Venantius uit Cincinatti, een wat sektarisch aandoend groepje pausgroupies die er van overtuigd is dat de Onbevlekte Overwint (Maria dus), een eindeloze reeks aan vlaggen en vaandels en een folkloristisch koortje uit de Noord-Italiaanse bergen dat met zachte hand door de beveiligers verwijderd moest worden omdat ze na drie liedjes nog geen aanstalten maakten om eindelijk eens door te lopen.

Het meest bijzondere was echter deze processiegroep uit Peru. In het paars gekleed en met een witte strop om de hals torsten de Peruvianen hun loodzware draagbaar over het Pietersplein. Liederen zingend en licht heen en weer zwalkend kwamen ze aan ons voorbij. De vrouwen liepen in vervoering achterstevoren (!) voor de baar uit met banieren, wierookvaatjes en gezangen.

Een paar uur later zagen we vanuit de stadsbus de hele groep met draagbaar en al langs de kant van de weg zitten, ergens in de binnenstad. Helaas lukte het niet om daar een foto van te maken.

En het zal een vooroordeel van me zijn, maar ik vond dat er die middag verdacht veel panfluitindianen rond het Forum Romanum stonden te spelen. Zouden er nog een paar processiegangers aan het bijschnabbelen zijn geweest voor de vlucht terug naar Peru?

De paus als postbode (2)

Kaco had het afgelopen week zo druk met elkaar, dat de blog wat leeg is gebleven. Maar er is veel gebeurd en daar zal Co komende tijd af en toe bericht van doen.

Tijdens deze week wilde Ka de eerder gememoreerde zegeningen van de Poste Vaticane zelf beleven. Dus werden de vakantiekaarten in het kleinste staatje ter wereld gepost.

En na enig poseerwerk gleden die naar volle tevredenheid de brievenbus in. Om keurig na drie dagen afgeleverd te worden.

Alles voor de eerwaarde HH priesters

Bijna elke katholieke priester, broeder en non gaat in zijn of haar kerkelijke carrière wel een paar keer naar Rome. Dus het is niet meer dan logisch dat in de heilige stad diverse discrete winkels te vinden zijn zoals de firma Slabbinck.

Winkels waar de leek niet welkom is, maar waar de geestelijke van nu alles vindt voor zijn of haar garderobe...

Voor de aankleding van kerken, pastorieën en andere religieuze ruimten met uw favoriete heiligen...

En zelfs handzame meeneemkoffers met een complete uitrusting zodat er ook onderweg niet versaagd hoeft te worden op de heilige mis.

De paus als postbode

Dag in dag uit zit dit tafeltje vol. Gezeten op krukjes scheuren, likken en schrijven mensen er dat het een lieve lust is. Hoewel de foto anders doet vermoeden, ligt niet alleen de tafel, maar ook de vloer rondom vol met papiersnippers. Een speciale schoonmaker werkt de klok rond om te voorkomen dat de boel een zwijnenstal wordt.

Dit drukke tafeltje is het epicentrum van het enige openbare postkantoor van Vaticaanstad, pal voor de deur van de Sint Pieter. En omdat vrijwel iedereen met enige katholieke devotie zijn bezoek aan de Heilige Stoel wil vieren met een kaartje aan het thuisfront, is het hier een constante stroom aan klanten. Die worden geholpen vanachter de ouderwetse houten balie, waar twee employees van de Vaticaanse posterijen onder het toeziend oog van de paus postzegels verkopen.

Welgeteld één postzegelautomaat en een stuk of tien brievenbussen zorgen voor een ordentelijke verwerking van de post vanuit Rome. Het Vaticaan is er veel aan gelegen om deze poststroom in stand te houden; de verkoop van postzegels is een belangrijke inkomstenbron voor de pauselijke ministaat.

Het zijn overigens niet alleen de toeristen die dankbaar gebruik maken van de Vaticaanse post. Ook veel Italianen doen dat. In tegenstelling tot de Italiaanse posterijen is het postkantoor tot laat open en Poste Vaticane heeft de reputatie dat er geen post wordt gestolen en dat brieven tijdig worden bezorgd. Maar wat misschien nog belangrijker is: je wordt er in het postkantoor als klant vriendelijk en menselijk behandeld. En dat is 'buurland' Italië wel anders. De opluchting die dat biedt voor de gemiddelde Romein die de terreur van de Italiaanse posterijen gewend is bijna niet te beschrijven.

PS: Het bewijs is geleverd. Terwijl Co dit blogje aan het schrijven is krijgt hij een sms-je dat zijn brief binnen drie werkdagen in Olst bezorgd is. Over punctueel gesproken...

Uitkijkheilige

In de avondschemering strijken zeemeeuwen massaal neer op de 140 heiligen rond het Sint Pietersplein. Elk beeld zijn eigen meeuw.

En de anders zo devoot omhoog starende blikken van de heiligen krijgen plots de angstige trekken van iemand die weet dat er elk moment op zijn of haar gezegende hoofd kan worden gepoept.

Met zijn riante vogelbadjes en volop etensresten heeft het Sint Pietersplein alles wat een meeuw kan wensen. Waarom zou je dan nog teruggaan naar zee? De mediterrane meeuwen hebben allang door dat er in de stad veel meer te schooien valt dan in de azuurblauwe, maar zwaarvervuilde en leeggeviste Middellandse zee.